Η Διεθνής Ημέρα για τις Γυναίκες στη Ναυτιλία (International Day for Women in Maritime) γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 18 Μαΐου, με απόφαση της γενικής συνέλευσης του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), που ελήφθη στις 31 Ιανουαρίου 2022.
Με το πέρασμα των ετών έχουν γίνει ολοένα και περισσότερες προσπάθειες για την ευαισθητοποίηση σε θέματα ισότητας των δυο φύλων στη ναυτιλία, αλλά και για τον αυξανόμενο ρόλο των γυναικών ναυτικών.
Η παρουσία των γυναικών στο «τιμόνι» των ναυτιλιακών εταιρειών, διαλύει ένα ακόμα στερεότυπο της ελληνικής κοινωνίας, που ήθελε στο ναυτικό επιχειρείν μόνο άνδρες. Αλλά, εκτός από πλοιοδιαχείριση, οι γυναίκες είναι πάνω στα βαπόρια, στα γραφεία, σε υποστηρικτικές υπηρεσίες, καθηγήτριες στα Πανεπιστήμια και διδάσκουν τη θαλάσσια οικονομία, στελεχώνουν διεθνείς και περιφερειακούς ναυτιλιακούς οργανισμούς, Νηογνώμονες, ελληνικές και παγκόσμιες ναυτιλιακές οντότητες.
Οι σημερινές καπετάνισσες έχουν τις ρίζες τους στη Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, στην Μαντώ Μαυρογένους και στη Δόμνα Βισβίζη, που τα εμπορικά τους πλοία τα μετέτρεψαν σε πολεμικά και συμμετείχαν ενεργά στον εθνικό απελευθερωτικό αγώνα του 1821. Φυσικά μέσα σε αυτές τις ηρωίδες θα πρέπει να αναφερθεί και μια πιο σύγχρονη, η Καδιώ Σιγάλα που σε ηλικία 40 ετών ήρθε στον Πειραιά από τη Σαντορίνη και θεωρείται η πρώτη γυναίκα που ασχολήθηκε τον προηγούμενο αιώνα με τη ναυτιλία.
Το δικό της ναυτιλιακό άρωμα έδωσε και η Χριστίνα Ωνάση, κόρη του Αριστοτέλη Ωνάση, που ήταν και η πρώτη γυναίκα που συμμετείχε στα διοικητικά της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών. Όπως, αργότερα και η Άννα Δρακοπούλου, κόρη του Γιώργου Δρακόπουλου.
Τα τελευταία χρόνια, μια νέα γενιά γυναικών με υψηλή μόρφωση και έχοντας μεγαλώσει μέσα σε ναυτικές οικογένειες άρχισαν να ασχολούνται με τη διαχείριση πλοίων. Ορισμένες από αυτές σχεδίασαν και υλοποίησαν εισαγωγή ναυτιλιακών εταιρειών στα Χρηματιστήρια.
Άξιες συνεχιστές μιας σπουδαίας οικογενειακής ναυτιλιακής παράδοσης είναι η Μαρία Αγγελικούση (Maran GAS, DRY, TANKERS), , και η Άννα Αγγελικούση (ALPHA Bulk – Gas, Pantheon), η Ευγενία (Τζένη) Ανδριανοπούλου (Cape Shipping), η Σεμίραμις και η Αλίκη Παληού (DIANNA SHIPPING SERVICES), η Ιωάννα Προκοπίου (Prominence Maritime), η Ισμήνη Παναγιωτίδη (Pamivar), Αγγελική Φράγκου (Νavios Maritime Partners L.P), Μελίνα Τραυλού (Neptune Line Shipping).
Εκτός από τον εφοπλισμό, οι γυναίκες έχουν τον δικό τους ρόλο στα πλοία ως ναυτικοί. Το ποσοστό των γυναικών που εργάζονται πάνω σε αυτά αντιπροσωπεύει μόνο το 2% σε 1,2 εκατομμύρια ναυτικών σε όλο τον κόσμο. Επισημαίνεται ότι το 94% των γυναικών είναι ναυτολογημένες σε κρουαζιερόπλοια και μόνο το 6% σε ποντοπόρα πλοία.
Ο αριθμός αυτός όμως τείνει να αυξάνεται μέρα με την μέρα, καθώς τα στερεότυπα και οι ανάγκες στην κοινωνία έχουν αλλάξει. Πλέον ένας μεγάλος αριθμός γυναικών σπουδάζουν στις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού της χώρας μας, Πλοίαρχοι ή Μηχανικοί.
Ναυτιλιακές εταιρείες αποδεχόμενες την συμβολή των γυναικών στη ναυτιλία πρωτοπορούν εντάσσοντας στον στόλο τους πλοία αποτελούμενα μόνο από το γυναίκειο φύλλο.
Η τάση ενδυνάμωσης των γυναικών στη ναυτιλία ξεκίνησε από την Navratna National Shipping Company και την Shipping Corporation of India, όταν το δεξαμενόπλοιο «Swarna Krishna», αποκλειστικά με πλήρωμα αποτελούμενο από γυναίκες, ξεκίνησε από τη Βομβάη με προορισμό το Vadinar, για πρώτη φορά στην ιστορία της παγκόσμιας ναυτιλίας. Οι δύο εταιρίες ακολούθησαν ακριβώς το ίδιο παράδειγμα και με το δεξαμενόπλοιο «Swarna Godavari», στελεχωμένο μόνο από γυναίκες ναυτικούς.
Η επιχείρηση ανάκτησης διαστημικού εξοπλισμού της SpaceX είναι και αυτή μια εταιρία που εμπιστεύεται το γυναικείο φύλο έχοντας ως πλήρωμα στο πλοίο της με όνομα «Doug» αποκλειστικά γυναίκες. Το συγκεκριμένο πλοίο είναι πλοίο πολλαπλών χρήσεων, που χρησιμοποιείται για την ανάκτηση επαναχρησιμοποιούμενου τεχνολογικού εξοπλισμού για τις διαστημικές αποστολές που ακολουθεί.
Στο σημείο αυτό, θέλαμε να μοιραστούμε μαζί σας μερικά από τα λόγια της Cpt Θεοδώρας Χαλικιοπούλου, από το φορτηγό πλοίο MEDUSA της εταιρίας DIANA SHIPPING SERVICES, που μας ενέπνευσαν και μας ενθάρρυναν, μιλώντας μας για την δική της προσωπική εμπειρία και τα βιώματα της ως γυναίκα σε ένα ανδροκρατούμενο κλάδο.
«Πέρασαν 12 χρόνια! “Τι κάνεις κοριτσάκι εσύ εδώ”. “Τράβα να μαγειρέψεις κάνα φαγητό”. “Βρες κανέναν άντρα να παντρευτείς να κάνεις παιδιά”. “Δεν θέλω κορίτσια στην παρέα μου”. “Μην πολύ βγαίνεις από την καμπίνα σου”. “Είσαι κοντή, φτάνεις να κάνεις τιμόνι? μπορείς να δεις έξω?”. “Τι κάνεις εσύ εδώ, φύγε”. “Δεν θα τα καταφέρεις”. “Δεν μπορείς να το κάνεις”.
Πάντα βρίσκονται στο δρόμο σου εκείνοι που θα προσπαθήσουν να σε πείσουν ότι ο στόχος σου και το όνειρό σου δε θα πραγματοποιηθεί. Προσβάλουν την αξιοπρέπεια σου, την τιμή σου, την υγεία σου. Κακομεταχείριση, παρενόχληση, εκφοβισμός, εχθρική και ανάρμοστη συμπεριφορά κλονίζουν την πίστη στον εαυτό σου και τις δυνατότητές. Σε κάνουν να νιώθεις ανεπαρκής. Μετρημένοι στην παλάμη του ενός χεριού άντρες ναυτικοί που πίστεψαν σε εμένα, με δίδαξαν, δεν με ξεχώρισαν ως γυναίκα. Οι λοιποί είχαν δίκιο. Είχαν σε ένα πράγμα δίκιο. Ότι δε θα τα καταφέρω. Πράγματι! Δεν τα κατάφερα όπως εκείνοι. Τα κατάφερα καλύτερα! Πολύ καλύτερα! Πιο λαμπρά, πιο δίκαια, πιο ανθρώπινα, με οργανωτικότητα, πολυπραγμοσύνη και δημιουργικότητα. Με περιέργεια, μέριμνα και ενασχόληση. Με ανησυχία να ακολουθώ τα δρώμενα και τις αλλαγές. Με μεράκι να μαθαίνω και να γίνομαι καλύτερη πρωτίστως ως άνθρωπος και δευτερευόντως ως επαγγελματίας. Κάνω λάθη, τα αναγνωρίζω, διορθώνω, αναβαθμίζομαι.
Μην περιμένεις την άτυπη έγκριση του καθενός για ότι σχεδιάσεις στη ζωή σου. Είναι σημαντικό να κυνηγάς τα όνειρά σου!
Αγάπα εσένα, τη γυναίκα, σε ότι ρόλο εσύ επιλέξεις και όχι σε ότι σε προστάζουν.
Χρόνια πολλά σε όλες!!!»
«Οι δυσκολίες που αντιμετώπισα ως γυναίκα ήταν μεγάλες. Υπήρχε η δυνατότητα συμμετοχής σε περιορισμένο αριθμό γυναικών και δυσκολία στην αναζήτηση εργασίας. Όταν έμπαινες στο βαπόρι, ‘πέθαινες’ για να αποδείξεις ότι μπορείς. Έχω συναντήσει πάρα πολλές υποπλοιάρχους, πλοιάρχους και μηχανικούς, πολύ δυναμικά κορίτσια. Δεν είναι θέμα φύλου, είναι θέμα δυνατοτήτων, είναι θέμα προσωπικότητας, είναι θέμα χαρακτήρα, είναι θέμα πυγμής. Θέμα οργάνωσης, στόχων, απόδοσης. Εργατικότητα, ομαδικότητα και ανάληψη ευθυνών. Και, ένα βήμα τη φορά. Το ναυτικό επάγγελμα απαιτεί γνώσεις και θυσίες. Σίγουρα αυτά που κερδίζεις είναι περισσότερα. Ας φτάσουν εκεί που ονειρεύονται και εκεί που δεν μπορούν». Αναφέρει επίσης η cpt Γιάννα Σιμώτη σε συνέντευξη της.
Οι γυναίκες αποτελούν μειονότητα των ναυτικών για πολλούς λόγους, οπότε πολύ συχνά υπάρχει πιθανότητα σε ένα σύνολο 20 μελών πληρώματος από αυτό να είναι μόνο 2 γυναίκες.
Είναι γεγονός ότι, σε γενικές γραμμές, οι γυναίκες δεν λαμβάνουν επαρκή υποστήριξη, ούτε από τους ανθρώπους τους ούτε από την κοινωνία, για να ακολουθήσουν καριέρα στη ναυτιλία. Ενώ οι λόγοι πίσω από αυτό το φαινόμενο είναι από μόνοι τους ένα διαφορετικό θέμα, αυτό συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την ένταξή τους στην κοινωνική ζωή.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχουν να αντιμετωπίσουν είναι εκείνο της αποδοχής. Η ναυτιλία είναι μια βιομηχανία που κυριαρχείται από άντρες, όχι μόνο σε διοικητικό επίπεδο, αλλά κυρίως στα πλοία. Η πλήρης προσαρμογή σε ένα αυστηρά ανδρικό εργασιακό περιβάλλον, όπως ένα ποντοπόρο πλοίο, μπορεί συχνά να είναι δύσκολο και χρονοβόρο έργο.
Κοινές τεχνικές δυσκολίες, όπως δυσκολίες στη λειτουργία του μηχανολογικού εξοπλισμού ή το μέγεθος στολών, του κράνους, και άλλου κρίσιμου εξοπλισμού διάσωσης που μπορεί να μην ταιριάζει με ένα γυναικείο σώμα, καθώς και συγκεκριμένες εργασίες επί του σκάφους που μπορεί να απαιτούν αντοχή ανδρών από φυσική άποψη. Oλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την κοινωνική αποδοχή μιας γυναίκας ναυτικού.
Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις γυναίκες σε αυτόν τον τομέα είναι η καταπολέμηση των αντιλήψεων ότι τέτοιες θέσεις εργασίας προορίζονται μόνο για τους άνδρες, κάτι που ίσως δυσχεραίνει και την ομαλή τους ένταξη.
Ως εκ τούτου, πολλές γυναίκες είναι απρόθυμες και αποθαρρυνμένες να εισέλθουν σε ένα εργασιακό περιβάλλον όπως το πλοίο, καθώς φοβούνται για πιθανή σωματική παρενόχληση και βία, και χαμηλά επίπεδα υποστήριξης από τους συναδέλφους.
Λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τη γενική φύση της ναυτικής ζωής, η οποία απαιτεί ένα ισχυρό κοινωνικό περιβάλλον για να βοηθήσει τα πληρώματα να αντιμετωπίσουν το αυξημένο στρες αλλά και τον φόβο της απομόνωσης, αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ποιοι είναι σημαντικότεροι παράγοντες που κάνουν τις γυναίκες διστακτικές στο να επιλέξουν την καριέρα στη θάλασσα.
Οι νέες γυναίκες θα πρέπει να συνεχίσουν να ονειρεύονται και να κάνουν τα όνειρα τους πραγματικότητα. Αν δεν το ονειρευτείς, δεν υπάρχει λόγος να το κάνεις. Οποιοδήποτε επάγγελμα αν δεν το ονειρευτείς, δεν υπάρχει λόγος να το κάνεις.
Φτάσε όπου δεν μπορείς, όπως θα έλεγε και ο Καζαντζάκης»
Σε όλες αυτές τις γυναίκες λοιπόν, ευχόμαστε : Καλές και ήρεμες θάλασσες!!
Ακολουθεί μία σχετική συνέντευξη της Πλοιάρχου Χλαικιοπούλου Θεοδώρας. Παρακολουθήστε την.
Οι μαθήτριες του Ναυτιλιακού Τομέα
Εργαστηριακού Κέντρου Νεάπολης